Η Περιφέρειά μας, περνάει τα τελευταία χρόνια, μια ιδιαίτερα σημαντική κρίση.
Κρίση παραγωγική, οικονομική και κοινωνική.
Κρίση που προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας (ΕΣΥΕ), της Eurostat, του ΕΣΠΑ (Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς), του «Παρατηρητηρίου της Εγνατίας Οδού» και της ιστοσελίδας «Οι Νομοί της Ελλάδας».
Η Περιφέρεια που το 2002, εντάσσονταν στις τέσσερις πιο πλούσιες Περιφέρειες της Χώρας κατρακύλησε σήμερα στην 11η θέση. Τρίτη από το τέλος δηλαδή.
Η Περιφέρεια που το 2004 συμμετείχε στο πλούτο της Χώρας με 2,8% έπεσε στο 1,9% το 2005 (11η Περιφέρεια στο σύνολο της Χώρας). Η Περιφέρεια που επί σειρά ετών βρισκόταν στην 4η θέση στο κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, βρίσκεται σήμερα 10η στην κατάταξη.
Η άλλοτε πλουσιότερη Περιφέρεια χειροτέρεψε κατά 4 θέσεις από το 2003 στη λίστα της φτώχειας. Η Δυτική Μακεδονία θα διεκδικούσε άλλη μια θλιβερή πρωτιά στο δείκτη της φτώχειας , αν η παραγωγή της ενέργειας δεν άμβλυνε στατιστικά τον δείκτη αυτό.
Οι δείκτες ευημερίας της Περιφέρειας είναι σε ελεύθερη πτώση:
1η Περιφέρεια στην ανεργία
11η Περιφέρεια στις αποταμιευτικές καταθέσεις
Ραγδαία πτώση στο ισοζύγιο εγγραφών /διαγραφών επιχειρήσεων ( -1095 το 2005, από – 83 το 2004). Είμαστε η μοναδική Περιφέρεια με αρνητικό πρόσημο στο δείκτη αυτό.
Επιδείνωση των δεικτών στον τουρισμό με μείωση 16% στην πληρότητα (2003/2006), μείωση 9% στις λειτουργούσες κλίνες, μείωση 5% στις αφίξεις, μείωση 3% στις διανυκτερεύσεις. Μείωση…. μείωση…. μείωση…...
Αρνητικές είναι οι τελευταίες εξελίξεις σε όλους τους κρίσιμους τομείς, που μέχρι σήμερα στήριζαν την αναπτυξιακή πορεία της Περιφέρειας.
Γεωργοί και κτηνοτρόφοι βρίσκονται στα όρια της απόγνωσης, καθώς από τη μια μεριά οι ενισχύσεις μειώθηκαν (κατά 15%-20% , ανάλογα με το προϊόν) και από την άλλη οι τιμές των προϊόντων τους κατρακυλούν ελέω ανεξέλεγκτων καρτέλ. Οι οριζόντιες πολιτικές για τις αναδιαρθρώσεις και τα σχέδια ενίσχυσης της Γεωργίας είναι ανεφάρμοστα και οι μηχανισμοί προστασίας είναι ανύπαρκτοι.
Σχεδόν 6000 χιλιάδες λιγότεροι είναι οι φοιτητές στο ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας την τελευταία τριετία.
Ο ΟΣΕ μειώνει, τα δρομολόγιά του για την Κοζάνη και την Φλώρινα και καταργεί τον σιδηροδρομικό σταθμό στην Πτολεμαΐδα και σύντομα και στην Κοζάνη.
Η Ολυμπιακή μειώνει τις πτήσεις της προς την Κοζάνη και την Καστοριά, με σαφή αναφορά σε επίσημα κείμενα και της προοπτικής ολοκληρωτικής διακοπής.
Κλείνουν τα ΕΛΤΑ και πολλά γραφεία Οργανισμών σε πόλεις της Περιφέρειας.
Καταργήθηκε η περιφερειακή Διεύθυνση Τουρισμού και επιστρέψαμε στο συγκεντρωτικό και αναποτελεσματικό μοντέλο του ΕΟΤ.
Οι δομές πρόνοιας, η Βοήθεια στο Σπίτι, τα Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών και Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες, Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων και πολλές άλλες, που στηρίζουν αδύναμες κοινωνικές ομάδες, κινδυνεύουν με λουκέτο.
Νοσοκομεία υπό διάλυση, με αιχμή το Μποδοσάκειο Νοσοκομείο που μένει για μήνες χωρίς εντατική, χωρίς διοίκηση, χωρίς εφημερίες.
Κλείσιμο, λουκέτα, υποβάθμιση γενικώς.
Η Δυτική Μακεδονία είναι ξεκάθαρα μια Περιφέρεια σε κρίση.
Οι παράγοντες της κρίσης
Το ερώτημα είναι ΓΙΑΤΙ. Τι έφταιξε και η άλλοτε πλούσια Περιφέρεια σήμερα εκπέμπει SOS.
Η απάντηση συνδέεται άμεσα με το παραγωγικό μοντέλο της Δυτικής Μακεδονίας. Η Περιφέρεια που κάποτε παρήγαγε, εκτός από ενέργεια, λιπάσματα, ορυκτά και αγροτικά προϊόντα, άρχισε αργά και σταθερά να χάνει την παραγωγική της βάση.
Το παραγωγικό της πρότυπο δεν κατάφερε να περάσει από την παραδοσιακή μορφή των προηγούμενων χρόνων στο σύγχρονο μοντέλο που απαιτούν οι σημερινές ανάγκες της οικονομίας.
Και αυτό ως αποτέλεσμα σίγουρα δεν είναι ξεκομμένο από τις πολιτικές της Περιφερειακής Ανάπτυξης και της Αποκέντρωσης, που εφαρμόσθηκαν από όλες ανεξαιρέτως τις Κυβερνήσεις μέχρι σήμερα. Πολιτικές που είναι αλήθεια, ποτέ δεν ήταν γενναιόδωρες με την Ελληνική Περιφέρεια.
Ακόμη χειρότερα όμως, επιδεινώθηκαν επικίνδυνα, με τη νέα διακυβέρνηση μετά το 2004.
Ο θεσμός της Περιφέρειας, υποβαθμίσθηκε και ακρωτηριάστηκε με την ένταξη της Δυτικής Μακεδονίας στο περίεργο μόρφωμα της Υπερπεριφέρειας Μακεδονίας – Θράκης. Το Περιφερειακό Συμβούλιο, υποβαθμίσθηκε και έχει να συνεδριάσει για πάνω από δυόμισι χρόνια. Η τοπική κοινωνία ξέκοψε πια από τον σχεδιασμό που αφορά το δικό της μέλλον.
Το νέο Κοινοτικό Πακέτο και το σύνολο των πόρων των Περιφερειών, το διαχειρίζεται πλέον η Αθήνα και το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών. Για να ξεκινήσει οποιαδήποτε πρόσκληση για έργα στην Περιφέρεια, πρέπει το Υπουργείο Οικονομίας και τα συναρμόδια Υπουργεία να «ΕΚΧΩΡΗΣΟΥΝ»!!!!! αυτό το δικαίωμα στην Περιφέρεια. Και φυσικά τα Υπουργεία…. καθυστερούν…. και τα έργα καθυστερούν ……και η Περιφέρεια πληρώνει την καθυστέρηση με ανεργία και πτώση των ρυθμών ανάπτυξης.
Το τελικό χτύπημα έρχεται από την μείωση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων για την Ελληνική Περιφέρεια, με αιχμή το φετινό προϋπολογισμό
Τα προγράμματα χρηματοδότησης έργων από …ΣΔΙΤ (Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα), από ιδιωτικά κεφάλαια δηλαδή, χάθηκαν στους διαδρόμους ….συναρμόδιων Υπουργείων, αφού στην Περιφέρεια δεν τα είδαμε ακόμα.
Έτσι οι μεγάλες αναπτυξιακές υποδομές που θα στήριζαν την μετάβαση της Οικονομίας της Περιφέρειας, στην εξωστρέφεια, την ανασυγκρότηση και τον εκσυγχρονισμό, βάλτωσαν.
Το μεγάλο έργο της Εγνατίας Οδού ακόμη δεν τελείωσε. Οι κάθετοι άξονες, οι νέες μονάδες της ΔΕΗ, η ΒΙΠΕ, η σύνδεση της Βασιλίτσας με την Εγνατία και οι νέες επενδύσεις στο χιονοδρομικό Βασιλίτσας, το χιονοδρομικό Βελβενδού, το ΒΙΟΠΑ Καστοριάς, τα έργα αξιοποίησης των λιμνών και πολλά άλλα, είτε έμειναν μισά, είτε δεν ξεκίνησαν καθόλου.
Μια νέα Κοινωνική Συμφωνία
Όμως αν η κρίση δημιουργεί αγωνία, τότε η αγωνία αυτή πρέπει να μας οδηγήσει, σήμερα περισσότερο από ποτέ, να ξανασκεφθούμε για το που πάμε ως περιοχή.
Χωρίς να παραβλέπουμε την τεράστια σημασία που η παγκόσμια κρίση έχει και για τη δική μας περιοχή, οφείλουμε να επαναπροσδιορίσουμε, ποιες θα είναι οι αναπτυξιακές μας επιλογές, ποιο θα είναι το παραγωγικό μας μοντέλο, τι θα παράγουμε, πώς, με ποιους και για ποιες αγορές.
Να απαντήσουμε με λίγα λόγια στο ερώτημα: ποιο μέλλον θέλουμε για μας και τα παιδιά μας;
Έτοιμες συνταγές δυστυχώς δεν υπάρχουν. Αλλά ένα είναι ξεκάθαρο. Στη νέα Ευρώπη της διεύρυνσης, η Περιφέρειά μας για να επιβιώσει πρέπει να αναδειχθεί σε ένα σύγχρονο, οικονομικό και επιχειρηματικό κέντρο ανάμεσα στα δύο μεγάλα λιμάνια της Ηγουμενίτσας και της Θεσσαλονίκης και τη νοτιοδυτική Βαλκανική.
Πάνω σ΄ αυτούς τους οδικούς άξονες ανάπτυξης και την Εγνατία Οδό, οφείλουμε να οικοδομήσουμε 1ο) τον άξονα μιας νέας εξωστρεφούς και υπερτοπικής Επιχειρηματικότητας , με έμφαση πλέον στον τριτογενή τομέα, του εμπορίου και των υπηρεσιών – 2ο) τον άξονα της Ενέργειας με νέες σύγχρονες λιγνιτικές μονάδες, σε συνδυασμό με Φυσικό Αέριο και στροφή στις Ανανεώσιμες Πηγές και - 3ο) τον άξονα Περιβάλλον, προτάσσοντας ένα Φυσικό Περιβάλλον, προστατευμένο και υγιές, ικανό να στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη της Περιφέρειας. Όλοι οι άλλοι τομείς, θα λειτουργήσουν συμπληρωματικά και υποστηρικτικά στο τρίπτυχο, Επιχειρηματικότητα – Ενέργεια - Περιβάλλον.
Μια νέα Εθνική Συμφωνία
Προϋπόθεση για τα παραπάνω αποτελούν οι σωστές πολιτικές και ο ορθολογισμός στις επιλογές αναπτυξιακών έργων και δράσεων.
Για τις μεν πολιτικές η λύση είναι μία.
Μια Κυβέρνηση, που θα πιστεύει πραγματικά στην Αποκέντρωση και στην Περιφερειακή Ανάπτυξη και θα δεσμεύεται να θεμελιώσει ένα Σύγχρονο Κράτος, με Αιρετή Περιφερειακή Διοίκηση.
Για τα δε έργα, επίσης, η λύση είναι μία. Να ξεφύγουμε από τα μικρά και να δούμε τις μεγάλες αναπτυξιακές επιλογές. Δίπλα μας οι άλλοι προχωρούν και μας προσπερνούν.
Ο Ε65 , ο οδικός άξονας της Κεντρικής Ελλάδας, που ενώνει τον ΠΑΘΕ με την Εγνατία Οδό, αρχίζει να κατασκευάζεται τον Οκτώβριο. Η ανακοίνωση έγινε πριν λίγες μέρες από τον υπουργό ΠΕΧΩΔΕ Γ.Σουφλιά, ο οποίος δυστυχώς δεν ανακοίνωσε τίποτε για τα δικά μας έργα. Η Εγνατία σχεδόν ολοκληρώνεται και είναι η ώρα να δούμε πλέον σοβαρά τις κάθετες συνδέσεις της, που εξακολουθούν να χάσκουν μισοτελειωμένες.
Είναι με λίγα λόγια η ώρα, που πρέπει να αποφασίσουμε, αν πρέπει να συνδεθούμε ως Περιφέρεια, με την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη και τα Βαλκάνια αλλά και με την Κεντρική και Νότια Ελλάδα χωρίς να περνάμε από το Σαραντάπορο.
Οι πόροι για τις μεταφορικές υποδομές στο νέο ΠΕΠ Δυτ. Μακεδονίας ανέρχονται σε 92 εκ€. Ένα όριο που εξαντλείται με έργα γέφυρες και ονοματισμένα έργα στο ΠΕΠ και που δεν φθάνουν για να ολοκληρωθεί ούτε ένας κάθετος άξονας αφού οι αριθμοί είναι αμείλικτοι.
Αν συνεχίσουμε έτσι, κινδυνεύουμε για άλλη μια φορά να παραμείνουμε με μισοτελειωμένα έργα. Γι αυτό πρέπει να υπάρξει μια Εθνική Συμφωνία.
Είναι η ώρα, το ΥΠΕΧΩΔΕ, να ολοκληρώσει από το Ταμείο Συνοχής τον κάθετο άξονα «Σιάτιστας – Κρυσταλλοπηγής». Από το Ταμείο Συνοχής επίσης πρέπει να ολοκληρωθεί ο κάθετος οδικός άξονας «Κοζάνης – Λάρισας». Ένα έργο που δυστυχώς…… ακόμη, πέντε χρόνια μετά …ξανά …..και ξανά …..μελετάται …. . Είναι η ώρα το ΠΕΠ, να χρηματοδοτήσει το δρόμο Πτολεμαΐδας - Φλώρινας – Νίκης και φυσικά να τον ολοκληρώσει. Η αναβάθμιση της σιδηροδρομικής σύνδεσης με το λιμάνι της Θεσσαλονίκης και η ανάπτυξη των αεροπορικών συνδέσεων πρέπει όχι απλά να παραμείνουν αλλά να αναβαθμισθούν. Είναι η ώρα, που πρέπει να αποφασίσουμε να επενδύσουμε σε μια σύγχρονη Πανεπιστημιούπολη. Η χρηματοδότηση του Πανεπιστημίου πρέπει να κλειδώσει με χρονοδιάγραμμα και να δεσμευθούν άμεσα πόροι.
Είναι η ώρα που πρέπει να κάνουμε επιτέλους ένα σύγχρονο Περιφερειακό Νοσοκομείο.
Πρέπει οι νέες σύγχρονης τεχνολογίας μονάδες της ΔΕΗ και η έλευση του Φυσικού Αερίου στην περιοχή να μπουν σε δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα και αν η περιοχή μας είναι το Ενεργειακό Κέντρο τότε πρέπει να είναι και κέντρο των Ανανεώσιμων πηγών Ενέργειας.
Πρέπει να ξεκινήσει να χρηματοδοτείται άμεσα ο πυρήνας καινοτομίας στην επιχειρηματικότητα, το περιβάλλον και την ενέργεια στην καρδιά της Περιφέρειας , που ήδη εγκρίθηκε, στο πλαίσιο των Πρότυπων Καινοτόμων Σχεδίων Ανάπτυξης.
Πρέπει να χρηματοδοτηθούν και να λειτουργήσουν επιτέλους στο σύνολό τους οι πολυδιαφημισμένοι Φορείς Διαχείρισης των Εθνικών Δρυμών και των περιοχών Natura για να προστατευθεί και αναπτυχθεί ο φυσικός μας πλούτος. Πρέπει να εφαρμοσθεί ένα εθνικό σχέδιο αναδιάρθρωσης της αγροτικής παραγωγής, με σαφή εξειδίκευση στην Περιφέρεια, που θα προβλέπει την ριζική αναδιάρθρωση του συνεταιριστικού κινήματος, ως προϋπόθεση για δυναμική αγροτική μεταρρύθμιση. Η κρίση μπορεί να γίνει ευκαιρία Αν υπάρχουν τολμηροί πολιτικοί τώρα είναι η στιγμή να δράσουν και να βάλουν μπροστά ένα νέο σχέδιο που θα ανασυγκροτήσει την παραγωγική βάση της Περιφέρειας, θα την στηρίξει με κρίσιμες υποδομές και θα ξανασυνδέσει την πολιτική με τη συλλογική προσπάθεια που θα βγάλει την Περιφέρεια από την κρίση. Τώρα πρέπει τα παρωχημένα μοντέλα ανάπτυξης να παραμεριστούν και κάτι καινούριο να προκύψει. Η Κυβερνητική πολιτική των τελευταίων ετών επιδείνωσε την κατάσταση και απαξίωσε την Ελληνική Περιφέρεια, παρά την βαρύγδουπη πρωθυπουργική εξαγγελία ότι ….. «ήρθε η ώρα της Περιφέρειας». Όμως δεν είναι αργά. Η κρίση μπορεί να γίνει ευκαιρία για κάτι νέο και δυναμικό αρκεί η καινοτομία, που τόσο συχνά ακούγεται τελευταία, να ξεκινήσει πρώτα - πρώτα από την καινοτομία στη σκέψη και την πολιτική πρακτική.
Γεωργία Ζεμπιλιάδου
Χημικός M.Sc.
Μέλος Περιφερειακής Επιτροπής ΠΑΣΟΚ
Δυτικής Μακεδονίας